Learn More
food security

Diogelwch Bwyd

Mae ein system fwyd yn anwadal ac yn ganoledig. Mae angen i’n cyflenwad bwyd fod yn amrywiol, gyda llawer mwy o fwyd yn cael ei dyfu’n lleol. Rydym wrthi’n trefnu trafodaeth newydd yng Nghymru a seilir ar waith yr Athro Tim Lang, ynghylch magu "cydnerthedd bwyd”.

Mae gwledydd eraill yn paratoi ar gyfer argyfyngau ac yn dangos y ffordd.

  • Mae Canada a’r Almaen yn drafftio cynlluniau bwyd cynhwysfawr sy’n mynd i’r afael â chydnerthedd.
  • Yn Ffrainc, mae gofyn i ddinasoedd gael cynllun i fwydo eu poblogaeth o’r cefn gwlad o’u cwmpas.
  • Mae gan Latfia a Sweden gynllun amddiffyn cynhwysfawr ar gyfer argyfyngau, gyda gwybodaeth ar gyfer eu holl ddinasyddion.
  • Cyngor Sweden i bob aelwyd yw y dylid cael cyflenwad wrth gefn o fwyd a dŵr.
  • Mae gan Lithwania a’r Swistir gyflenwadau bwyd wrth gefn ar gyfer y genedl gyfan.
  • .....ond yng Nghymru? Dim byd....(eto)!
food bank

Yn ystod Covid ledled y DU, gwelwyd prynu panig a gwagio silffoedd, gan atal gweithwyr iechyd ac argyfwng yn benodol rhag cael mynediad at fwyd. Mae tlodi bwyd ar gynnydd eisoes, wrth i ryfeloedd, gorgynhesu’r hinsawdd a rhwystrau masnachu arwain at gynnydd mewn prisiau bwyd a gyflenwir trwy gadwyni cyflenwi bwyd byd-eang. Roedd 20% o drigolion Cymru wedi dioddef o brinder bwyd yn 2021-2022 (IPSOS ac Ymddiriedolaeth Trussell, Hunger in Wales, 2023).

Beth fedrwn ei wneud?

Rydym wrthi’n llunio rhaglen i weithio allan gyda phrif randdeiliaid yr hyn y dylai Cymru ei wneud, ond yn y cyfamser, rydym wedi rhestru rhai o awgrymiadau’r Athro Tim Lang.

Yr hyn y medrwn ei wneud.

Ein camau gweithredu

Pierhead Building, Cardiff

Ergydion bwyd: Ydy Cymru’n barod ar gyfer system fwyd byd-eang anwadal? Cynhaliwyd digwyddiad ar thema Diogelwch Bwyd gyda’r Athro Tim Lang yn y Senedd, ar 16eg Ebrill. Comisiynydd Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol oedd yn estyn y gwahoddiad, ac roedd Ysgrifennydd y Cabinet ar gyfer Newid Hinsawdd a Materion Gwledig ynghyd â phanel trawsbleidiol o aelodau’r Senedd yn bresennol.

Ychydig o luniau o’r digwyddiad
local veg

Byddwn yn cyflwyno darganfyddiadau adroddiad yr Athro Lang o safbwynt eu perthnasedd i Gymru, ar wefan newydd, a seilir ar bedair lefel o weithredu a argymhellir ganddo: cenedlaethol, rhanbarthol, cymunedol a fesul aelwyd.

conversation

Trwy weithio gyda sefydliadau rhwydweithiau’r sector, byddwn yn trefnu trafodaethau ar gyfer, ymhlith eraill, llywodraethau lleol, Byrddau Gwasanaeth Cyhoeddus, cynghorau tref a chymuned, partneriaethau bwyd cynaliadwy, fforymau cydnerthedd lleol, ffermwyr a sefydliadau addysg uwch.

Seeding

We'll make proposals for national, regional and community level actions following the conversations. We'll also make proposals for the National Food Strategy being proposed by the Future Generations Commissioner.

Bygythiadau a ffactorau risg

flooding in Crickhowell

Bygythiadau

Dinistrio ffermio oherwydd digwyddiadau tywydd eithafol a thrychinebau naturiol sy’n cael eu hysgogi gan orgynhesu’r hinsawdd – sychder, llifogydd, tân.

Prinder adnoddau i dyfu a chludo bwyd sy’n achosi i brisiau godi - olew, llafur, cyfalaf, ffosffadau, dŵr glân.

Ymosodedd - rhyfeloedd a therfysgaeth, amharu ar gludo bwyd, yn enwedig trwy ddulliau teithio (e.e. Y Môr Coch) a systemau meddalwedd/lloeren yn rheoli logisteg.

Rhwystrau economaidd - gwrthdaro wrth fasnachu, dwyn/lladrad, ansefydlogrwydd arian cyfred.

Anhrefn cymdeithasol – cronni nwyddau mewn panig, terfysg, ysbeilio.

Technoleg yn methu – meddalwedd, seilwaith.

Argyfyngau iechyd – pandemig, epidemig.

demonstration

Ffactorau Risg

Yr hinsawdd yn cynhesu a cholli bioamrywiaeth.

Ansefydlogrwydd gwleidyddol - colli ffydd, lledu anwir yn fwriadol, Llywodraeth wan/anghymwys.

Anghydraddoldeb economaidd – mae pobl ar incwm llai’n fwy bregus o ran cynnydd sydyn mewn prisiau bwyd.

Cymdeithas wan - iechyd gwael cyffredinol, ymwybyddiaeth isel o risgiau o ran bwyd, diffyg hawl gwleidyddol, diffyg sgiliau.